NavBharat
Tech

ચંદ્રયાન-3 પછી ઈસરોનું અવકાશયાન સૂર્ય તરફ મોકલાશે!!!

સૂર્ય એ આપણા સૌરમંડળનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ તારો છે. તે આપણને પ્રકાશ, ગરમી અને ઉર્જા પ્રદાન કરે છે. તે પૃથ્વી પરની આબોહવા, હવામાન અને જીવ સૃષ્ટિને પણ પ્રભાવિત કરે છે. જો કે, સૂર્ય વિશે ઘણા રહસ્યો છે જે આપણે સંપૂર્ણપણે સમજી શકયા નથી.
ઉદાહરણ તરીકે, સૂર્ય આટલી પ્રચંડ ઊર્જા કેવી રીતે ઉત્પન્ન કરે છે? સૂર્ય પૃથ્વીની આસપાસના અવકાશ વાતાવરણને કેવી રીતે અસર કરે છે? સૂર્ય કેવી રીતે સૌર જ્વાળાઓ, સૌર ઉર્જાથી થતા વાવાઝોડા અને કોરોનલ માસ ઇજેક્શન ઉતપન્ન કરે છે જે આપણી સંચાર અને નેવિગેશન સિસ્ટમને વિક્ષેપિત કરી શકે છે?

આ પ્રશ્નોના જવાબ આપવા માટે, ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) 2જી સપ્ટેમ્બર 2023ના રોજ સવારે 11.50 વાગ્યે શ્રીહરિકોટા સ્પેસપોર્ટથી આદિત્ય L1 નામનું તેનું પ્રથમ અવકાશ-આધારિત સૌર મિશન લોન્ચ કરવા માટે તૈયાર છે.
આદિત્ય L1 એ એક અવકાશયાન છે જે લેગ્રેન્જ પોઈન્ટ 1 (L1) નામના બિંદુની આસપાસ પરિભ્રમણ કરશે, જે પૃથ્વીથી લગભગ 1.5 મિલિયન કિલોમીટર દૂર છે અને સીધો સૂર્યની સામે છે. આ બિંદુથી, આદિત્ય L1 પૃથ્વી અથવા ચંદ્રના કોઈપણ વિક્ષેપ વિના સતત સૂર્યનું અવલોકન કરી શકશે.


આદિત્ય L1 મિશનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સૌર કોરોનાનો અભ્યાસ કરવાનો છે, જે સૂર્યના વાતાવરણનું સૌથી બહારનું સ્તર છે. કોરોના ખૂબ જ ગરમ છે, જે લાખો ડિગ્રી સેલ્સિયસના તાપમાન સુધી પહોંચે છે, અને એક્સ-રે અને અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણો જેવા ઉચ્ચ-ઊર્જા કિરણોત્સર્ગનું ઉત્સર્જન કરે છે. કોરોના સૌર પવન પણ ઉત્પન્ન કરે છે, જે ચાર્જ કરેલા કણોનો પ્રવાહ છે જે સૂર્યમાંથી બહારની તરફ વહે છે અને પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્ર સાથે ક્રિયા-પ્રતિક્રિયા કરે છે.
આદિત્ય L1 મિશન સૂર્યના અન્ય પાસાઓ જેમ કે તેના ફોટોસ્ફિયર, ક્રોમોસ્ફિયર, ચુંબકીય ક્ષેત્ર અને સૌર પ્રવૃત્તિનો પણ અભ્યાસ કરશે. આ લક્ષ્યો હાંસલ કરવા માટે, આદિત્ય L1 સાત વૈજ્ઞાનિક સાધનો સાથે વહન કરશે:
1. Visible Emission Line Coronagraph (VELC): આ સાધન કૃત્રિમ સૂર્યગ્રહણ બનાવશે અને તેની તેજસ્વી ડિસ્કને અવરોધિત કરશે અને માત્ર ઝાંખા કોરોનાને જ જોવાની મંજૂરી આપશે. તે કોરોનલ ઉત્સર્જન રેખાઓની તીવ્રતા અને ધ્રુવીકરણને માપશે અને કોરોનાની છબીઓ અને સ્પેક્ટ્રા પ્રદાન કરશે.
2. Solar Ultraviolet Imaging Telescope (SUIT): આ સાધન અલ્ટ્રાવાયોલેટ પ્રકાશની વિવિધ તરંગલંબાઇમાં સૂર્યની છબીઓ કેપ્ચર કરશે. તે ફોટોસ્ફિયર અને ક્રોમોસ્ફિયરની રચના અને ગતિશીલતાનો અભ્યાસ કરશે, જે સૂર્યના વાતાવરણના નીચલા સ્તરો છે.
3. Solar Low Energy X-ray Spectrometer (SoLEXS): આ સાધન સૂર્ય દ્વારા ઉત્સર્જિત સોફ્ટ એક્સ-રેની તીવ્રતા અને સ્પેક્ટ્રમને માપશે. તે સૌર એક્સ-રે ફ્લક્સમાં વિવિધતા પર નજર રાખશે અને કોરોનાની હીટિંગ મિકેનિઝમનો અભ્યાસ કરશે.
4. High Energy L1 Orbiting X-ray Spectrometer (HEL1OS): આ સાધન સૂર્ય દ્વારા ઉત્સર્જિત હાર્ડ એક્સ-રે ની તીવ્રતા અને સ્પેક્ટ્રમને માપશે. તે સૂર્યની સપાટી પર બનતી સૌર જ્વાળાઓ અને અન્ય ઊર્જાસભર ઘટનાઓને શોધશે.
5. Aditya Solar wind Particle Experiment (ASPEX): 1. આ સાધન સૌર પવનના કણો જેવા કે પ્રોટોન અને ભારે આયનોની રચના અને દિશાનું વિશ્લેષણ કરશે. વધુમાં તે અભ્યાસ કરશે કે સૌર પવન પૃથ્વીની આસપાસના અવકાશ વાતાવરણને કેવી અસર કરે છે.
6. Plasma Analyser Package for Aditya (PAPA): આ સાધન સૌર પવનમાં ઇલેક્ટ્રોનનું તાપમાન, ઘનતા અને વેગ માપશે. તે એ પણ અભ્યાસ કરશે કે સૌર પવન આંતરગ્રહીય ચુંબકીય ક્ષેત્ર સાથે કેવી રીતે ક્રિયા-પ્રતિક્રિયા કરે છે.
7. Advanced Tri-axial High Resolution Digital Magnetometers: આ સાધન ચુંબકીય ક્ષેત્રની શક્તિ અને દિશાને ત્રણ પરિમાણોમાં માપશે. તે એ સમજવામાં મદદ કરશે કે ચુંબકીય ક્ષેત્ર એ સૌર પવન અને કોરોનાને કેવી રીતે પ્રભાવિત કરે છે.

આ અવકાશયાન પૃથ્વીથી પૃથ્વી અને સૂર્ય વચ્ચેના લેગ્રેન્જ 1 અથવા L1 બિંદુ સુધી 1.5 મિલિયન કિમીની મુસાફરી કરશે. આ અંતર ચંદ્રયાન મિશન દ્વારા મુસાફરી કરતા લગભગ ચાર ગણું છે, પરંતુ પૃથ્વી અને સૂર્ય વચ્ચેના 150 મિલિયન કિલોમીટર માંથી માત્ર 1% છે.

આદિત્ય-L1 મિશન પોલર સેટેલાઈટ લોંચ વીહીકલ (PSLV) 1,475-kg વજનનું અવકાશયાનને પૃથ્વીની ફરતે લંબગોળ ભ્રમણકક્ષામાં લઈ જશે. આ સ્પેસક્રાફટ જે સાત વૈજ્ઞાનિક પેલોડ વહન કરશે, જે ચંદ્ર પરના એક પેલોડના વજન કરતા બે ગણાથી વધુ હળવા છે.

આદિત્ય L1 મિશનનું મહત્વ અને ફાયદાઓ:

આદિત્ય L1 મિશન ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમ માટે એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે. સૂર્ય અને તેના પર્યાવરણનો અભ્યાસ કરવા માટે તે ભારતનું પ્રથમ મિશન છે. L1 પોઈન્ટની આસપાસ હાલો ઓરબીટમાં સંચાલન કરવાનું ભારતનું પ્રથમ મિશન પણ હશે, જે એક પડકારજનક કાર્ય છે જેમાં ચોક્કસ નેવિગેશન અને નિયંત્રણની જરૂર પડે છે.

આદિત્ય L1 મિશન સૌર ભૌતિકશાસ્ત્રના વિવિધ પાસાઓમાં મૂલ્યવાન વૈજ્ઞાનિક ડેટા અને આંતરદૃષ્ટિ પ્રદાન કરશે. તે સૂર્ય કેવી રીતે કાર્ય કરે છે અને તે આપણા ગ્રહને કેવી રીતે અસર કરે છે તે અંગેની આપણી સમજને સુધારવામાં મદદ કરશે. તે અવકાશના હવામાનની દેખરેખ અને આગાહી કરવાના વૈશ્વિક પ્રયાસોમાં પણ યોગદાન આપશે, જે આપણા ઉપગ્રહો, પાવર ગ્રીડ, સંચાર પ્રણાલી, ઉડ્ડયન અને માનવ સ્વાસ્થ્ય પર પ્રતિકૂળ અસર કરી શકે છે.

ISROનું આદિત્ય L1 સૌર મિશન એ ભારત માટે એક નોંધપાત્ર સિદ્ધિ હશે અને વૈશ્વિક વૈજ્ઞાનિક સમુદાયમાં નોંધપાત્ર યોગદાન રહેશે. તે આપણને સૂર્ય અને તેના પર્યાવરણને અભૂતપૂર્વ વિગતવાર અને ચોકસાઈથી અન્વેષણ કરવામાં સક્ષમ બનાવશે. તે આપણને આપણા ગ્રહ અને આપણી જાતને અવકાશના હવામાનની હાનિકારક અસરોથી બચાવવામાં પણ મદદ કરશે.

આદિત્ય L1 મિશન એ સ્પેસ સાયન્સ અને ટેક્નોલોજીમાં ભારતના વિઝન, મહત્વાકાંક્ષા અને નવીનતાનું એક ચમકતું ઉદાહરણ છે. તે ભારતીયોની યુવા પેઢી માટે વિજ્ઞાન અને એન્જિનિયરિંગમાં તેમના સપના અને આકાંક્ષાઓને આગળ ધપાવવાની પ્રેરણા પણ છે. આદિત્ય L1 મિશન માત્ર સૂર્યની યાત્રા નથી, પણ ભવિષ્યની યાત્રા પણ છે.

આદિત્ય L1 મિશનના આઉટરીચના ભાગરૂપે, ગુજરાત કાઉન્સિલ ઓન સાયન્સ એન્ડ ટેક્નોલોજી (GUJCOST) એ ગુજરાત સાયન્સ સિટી, અમદાવાદ તથા પાટણ, ભાવનગર, ભુજ અને રાજકોટ ખાતેના ચાર રીજીયોનલ સાયન્સ સેંટર્સ તથા 33 જિલ્લામા સ્થિત કોમ્યુનીટી સાયન્સ સેંટર્સ સહિત રાજ્યભરમાં વિવિધ સ્થળોએ આકર્ષક કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવા જઈ રહયું છે.

આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય વિદ્યાર્થીઓ અને લોકોની જિજ્ઞાસાને પ્રજ્વલિત કરવાનો છે, જેથી તેઓ મિશનના વૈજ્ઞાનિક પહેલુઓને નજીકથી જોઈ શકે. પ્રોગ્રામમાં ઇન્ટરેક્ટિવ ડેમોન્સ્ટ્રેશન, સાયન્ટીફીક મૂવીઝ, લાઇવ લૉન્ચ સ્ટ્રીમિંગ અને તમામ સહભાગીઓ માટે ઑનલાઇન ક્વિઝ જેવી અનેક પ્રવ્રુતિઓનો સમાવેશ કરવામાં આવશે.

તમામ વિદ્યાર્થીઓ અને અન્ય લોકોને https://www.isro.gov.in/પર આદિત્ય મિશન-ઓન લાઇન ક્વિઝ પ્રોગ્રામમાં ભાગ લેવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.

આદિત્ય L1ની સફર એ માત્ર સૌર સંશોધનમાં એક છલાંગ જ નહીં પરંતુ ભારતની આકાંક્ષાઓ, નવીનતા અને વિઝનનો પણ એક પ્રમાણપત્ર છે. આ મિશન વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનોને વિજ્ઞાન અને એન્જિનિયરિંગમાં તેમના સપનાને આગળ વધારવા માટે પ્રોત્સાહન આપે છે તથા વૈશ્વિક અવકાશ સંશોધનના સ્તર પર ભારતની સ્ટ્રેટેજીક સ્થિતિને મજબૂત કરે છે.

Related posts

વોટ્સએપ ટૂંક સમયમાં સ્ટેટસ નોટિફિકેશન ફીચર રજૂ કરશે

Navbharat

આઈપીએલને લઈને મોટા સમાચાર – પ્રથમ વખત ઓક્શન વિદેશમાં, કેટલાક ખેલાડીઓ પર રહેશે નજર

Navbharat

ભારતે લેપટોપ, ટેબલેટ, કોમ્પ્યુટરની આયાત પર નિયંત્રણો લાદ્યા છે

Navbharat